Bij de archeologische opgravingen tijdens de bouw van de Noord/Zuidlijn zijn tot nu toe meer dan 800.000 voorwerpen gevonden. Het project is uniek in de wereld. Dat vindt Jerzy Gawronski, hoogleraar Maritieme en urbane archeologie van de late middeleeuwen en de vroegmoderne periode. Gawronski is eveneens hoofd van de afdeling Archeologie van het gemeentelijk Bureau Monumenten en Archeologie (BMA) en daardoor nauw betrokken bij het archeologisch onderzoek tijdens de bouw van de Noord/Zuidlijn. ‘Op de plek waar nu het Damrak en Rokin loopt, en waar de Noord/Zuidlijn zal rijden, liep tot 1937 de stadsrivier de Amstel. Het feit dat we systematisch een heel stuk rivier kunnen opgraven is nergens eerder op deze schaal voorgekomen. Het is uniek en levert essentiële informatie op over een stad. Een rivier is namelijk een reservoir van overblijfselen, zeker als deze, zoals de Amstel, midden door de stad liep. Het is een spiegel van het leven in Amsterdam van 1200 tot 1937. '

Gawronski benadrukt echter dat de waarde niet in de voorwerpen zelf ligt, maar de context die door deze voorwerpen wordt geschetst. Daarbij is een nauwe samenwerking tussen de UvA en het BMA van belang. ‘De opgravingen krijgen betekenis door het in een context te plaatsen. Op die manier is uit te vinden: Wat gebeurde er eigenlijk in dit gedeelte van Amsterdam tussen 1300 en 1937? We herschrijven de geschiedenis van Amsterdam niet, maar we leggen wel accenten. Zo vonden we bij de nieuwe brug bij de ingang van het Damrak 50 tot 60 klootdolken, vijftiende-eeuwse macho-steekwapens die in die tijd zeer prijzig waren. Die moeten daar in het water gevallen of gegooid zijn. Het is een unieke vondst, zoveel van dit soort wapens bijeen. Maar de vraag is eigenlijk, hoe komen die dolken daar eigenlijk? Blijkbaar was die brug een controlepunt, waar mensen Amsterdam binnenkwamen. Een student is nu dus onderzoek aan het doen naar de wapenwetgeving in de vijftiende eeuw om zodoende te begrijpen hoe die dolken daar gekomen zijn. Misschien was het een vorm van preventief fouilleren.'